Bahasa Osing
Artikel ini memiliki beberapa masalah. Tolong bantu memperbaikinya atau diskusikan masalah-masalah ini di halaman pembicaraannya. (Pelajari bagaimana dan kapan saat yang tepat untuk menghapus templat pesan ini)
|
Bahasa Osing (basa using; Hanacaraka: ꦨꦴꦰꦴꦈꦱꦶꦁ; Pegon: باسه اوسيڠ) adalah sebuah dialek bahasa Jawa modern yang dituturkan oleh suku Osing di Kabupaten Banyuwangi, Jawa Timur. Perbedaan yang paling terlihat antara bahasa Osing dengan dialek bahasa Jawa lainnya, dapat dilihat dari kosakata lokal dan adanya serapan dari bahasa Bali, seperti kata osing yang berasal dari bahasa Bali tusing yang artinya 'tidak'. Bahasa Osing juga menggunakan diftongisasi khusus (perubahan vokal [i] menjadi [ai] dan vokal [u] menjadi [au]) yang tidak dapat ditemui di dialek bahasa Jawa lainnya. Penutur bahasa Osing terutama dapat ditemukan di Kabupaten Banyuwangi, tetapi terdapat juga di sebagian kecil Kabupaten Jember, seperti di Kecamatan Wuluhan dan Kecamatan Panti.[2]
Di Desa Serut, salah satu desa di Kecamatan Panti, sekitar 50 tahun yang lalu (pada tahun 1970-an) bahasa ini masih merupakan bahasa mayoritas di sana, hingga kemudian tergerus penggunaannya oleh bahasa Madura dan dialek bahasa Jawa lainnya.[1] Bahasa Osing juga pernah dituturkan hingga ke Situbondo dan Bondowoso, misalnya pada tahun 1930-an. Pada paruh awal abad ke-20, keberadaan dan persebaran penutur bahasa Osing lebih luas dari saat ini, meliputi Situbondo, Bondowoso, Jember, dan Banyuwangi, dengan Banyuwangi menjadi daerah asal suku Osing dengan persentase terbesar.[butuh rujukan]
Ciri khas
[sunting | sunting sumber]Artikel ini membutuhkan rujukan tambahan agar kualitasnya dapat dipastikan. (September 2023) |
Bahasa Osing merupakan dialek konservatif bahasa Jawa yang masih menggunakan kata-kata kuno bersama dengan dialek Tegal, dialek Indramayu, dialek Banyumasan, dan dialek Tengger. Akan tetapi, bahasa Osing menggunakan vokal [o] bukan [a], tidak seperti pada dialek lainnya, misalnya kata ana (ada) dibaca ono bukan ana. Hal ini diduga karena pengaruh serangan dari Mataram Islam terhadap Kerajaan Blambangan pada abad ke-17.[7] Akan tetapi, walaupun menggunakan vokal [o], dialek Osing tetap mempertahankan pengucapan huruf [k] di akhir suku kata secara jelas dan tegas walaupun hanya berlaku pada sebagian kosakata.
Fonologi
[sunting | sunting sumber]Bahasa Osing mempunyai keunikan dalam sistem pelafalannya, antara lain:
- Adanya diftong [ai] untuk vokal [i]: semua leksikon berakhiran ⟨i⟩ pada Bahasa Osing selalu terlafal sebagai/ai/. Seperti misalnya geni /gəni/ 'api' dilafalkan genai, bengi bəŋːi 'malam' dilafalkan bengai, gedigi /gədigi/ 'begini' dilafalkan gedigai.
- Adanya diftong [au] untuk vokal [u]: leksikon berakhiran ⟨u⟩ hampir selalu dilafalkan sebagai /a/. Seperti gedigu /gədigu/ 'begitu' dilafalkan gedigau, asu 'anjing' dilafalkan asau, dan awu 'itu' dilafalkan awau.
- Pelafalan konsonan [k] akhiran untuk konsonan [ʔ] selalu dilafalkan sebagai /k̚/ (k nirlepas), antara lain apik /apiʔ/ 'bagus' dilafalkan /apik̚/, manuk /manuʔ/~manoʔ/ 'burung' dilafalkan /manuk̚/~/manok̚/, dan seterusnya.
- Konsonan hentian glotis [ʔ] seperti secara ortografi dilambangkan dengan tanda petik tunggal seperti ⟨piro'⟩ 'berapa', ⟨kiwo'⟩ 'kiri', dan seterusnya.
- Palatalisasi konsonan yang dilambangkan dengan imbuhan -y-. Dalam bahasa Osing, kerap muncul pada leksikon yang mengandung [ba], [ga], [da], dan [wa]. Contoh pada bahasa Osing Seperti kata barong /baroŋ/ 'barong' dilafalkan byarong /bʲaroŋ/, uwak (tante/om) dilafalkan uwyak'"/uwʲak̚/, embah /əmbah/ 'kakek'/'nenek' dilafalkan embyah /əmbʲah/, dan dhawuk /ɖawuʔ/~/ɖawoʔ/ dauk dilafalkan dhyawuk /ɖʲawuk̚/~/ɖʲawok̚/. Adapun kata "Banyuwangi" /baɳːuwaŋːi/ pengucapannya gabungan antara diftong [ai] dan juga palatalisasi [j], sehingga pelafalannya ialah "Byanyuwangai" /bʲaɳːuwaŋːi/~/biaɳːuwaŋːi/.
Tata bahasa
[sunting | sunting sumber]Di kalangan masyarakat Osing, dikenal dua gaya bahasa yang digunakan di situasi yang berbeda. Yakni Cara Osing dan Cara Besiki. Cara Osing adalah gaya bahasa yang dipakai dalam kehidupan sehari-hari. Yang menjadi pembeda hanyalah intonasi serta pronomina yang disesuaikan dengan kedudukan lawan bicara, misalnya:
- Siro wis madhyang? = kau sudah makan?
- Riko wis madhyang? = kamu sudah makan?
- Ndiko wis madhyang? = anda sudah makan?
Tingkatan pronomina
[sunting | sunting sumber]- Hiro/Iro = digunakan/lawan bicara untuk yang lebih muda(umur)
- Siro = digunakan/lawan bicara untuk yang selevel (umur)
- Riko = digunakan/lawan bicara untuk yang di atas kita (umur)
- Ndiko = digunakan/lawan bicara untuk orang tua dan tokoh yang dihormati
Sedangkan Cara Besiki adalah bentuk yang dianggap sebagai bentuk wicara ideal awalnya hanya dipergunakan untuk kondisi-kondisi khusus/sakral seperti ritual / upacara adat, akan tetapi saat ini juga mulai digunakan kepada orang yang lebih tua yang lebih mirip Krama Inggil, selain itu juga digunakan untuk acara pertemuan menjelang perkawinan.
Imbuhan ⟨-y-⟩
[sunting | sunting sumber]Beberapa dari kata dalam bahasa Osing masih memiliki imbuhan ⟨-y-⟩ (Templat:Ipa blink yang terletak di tengah-tengah kata, misalnya seperti "ngumbyah", "kidyang" yang berbeda dengan pelafalan dalam bahasa Jawa baku, yakni /ŋum.bah/ dan /ki.daŋ/.[8]
Selain itu, inventoris kata dalam bahasa Osing yang berbeda dari bahasa Jawa baku yang lain adalah sebagai berikut:[8]
- osing/sing (Terjemahan: "Tidak"; Bahasa Jawa Baku: ora)
- paran (Terjemahan: "apa"; Bahasa Jawa Baku: : åpå)
- kadhung (Terjemahan: "Jikalau"; Bahasa Jawa Baku: :yèn,lèk,nèk)
Kosakata
[sunting | sunting sumber]Artikel ini membutuhkan rujukan tambahan agar kualitasnya dapat dipastikan. (Desember 2020) |
Beberapa kosakata Bahasa Using merupakan turunan langsung dari Bahasa Jawa Pertengahan dan Jawa Kuno, menurut penelitian oleh Prof. Dr. Suparman Heru Santosa[butuh rujukan]: Bahasa Using diduga memisahkan diri dari Bahasa Jawa Pertengahan akhir (menuju peralihan ke Jawa Modern) sejak akhir abad ke-15, dengan demikian disaat Kerajaan Blambangan berdiri pun Dialek Using sudah berkembang dan digunakan di Banyuwangi. [butuh rujukan] Sehingga ada beberapa kata pada Bahasa Using yang berasal dari Bahasa Jawa Kuno, Pertengahan maupun Modern, serta adanya pengaruh Bahasa Bali yang agak signifikan terlihat dalam bahasa ini, seperti kosakata sing (tidak) dan bojog (monyet).
Artikel ini perlu dikembangkan agar dapat memenuhi kriteria sebagai entri Wikipedia. Bantulah untuk mengembangkan artikel ini. Jika tidak dikembangkan, artikel ini akan dihapus. |
| Osing | Jawa standar (Solo–Yogya) |
Glosa |
|---|---|---|
| isun | aku, kulå, ingsun | saya |
| sun, hun | tak-, dak-, sun (jarang, untuk sastra, contohnya sun gegurit) | kata ganti orang (aku/saya) |
| hirå/irå, sirå, rikå, ndikå | kowé, sampéyan, panjenengan, ndikå | kamu |
| -isun, -nisun | -ku, kulå (krama), -ingsun, -ningsun (jarang, untuk sastra, contohnya pepujaningsun) | akhiran aku |
| -irå, -nirå, -rikå, -nrikå | -mu, panjenengan (krama), -irå, -nirå (jarang, untuk sastra) | akhiran kamu |
| -é, -né | -é, -né (ngoko), -ipun, -nipun (krama) | -nya |
| -akên | -aké (ngoko), -akên (krama) | -kan |
| di- | di- (ngoko), dipun- (krama) | di- |
| iyané, yané | dheweke | dia |
| dhewek | dhewe | sendiri |
| bain (byaén) |
baé, waé | saja |
| soren | wingi, sore | kemarin, sore |
| soren bengi | wingi bengi | kemarin malam |
| sorene maning, wingenane (wingyenane') | wingenane | kemarin dulu |
| kesuwun | matur nuwun | terima kasih |
| aran | jeneng (lebih umum), aran, nåmå/nami, asmå | nama |
| aranisun | jenengku (lebih umum), aranku | nama saya |
| aranirå, aranrikå | jenengmu (lebih umum), aranmu | nama kamu |
| lare | bocah, lare | anak |
| wong | wong | orang |
| dulur | sêdulur, sêdhèrèk | saudara |
| arêp, nak | arêp | akan |
| maning | manèh | lagi |
| emong | emoh | tidak mau, enggan |
| acak | jajal | coba |
| ulih | olèh | dapat |
| ilu, milu, nutut | mélu, tumut, ngetut | ikut |
| uwah, robah (robyah) | owah | berubah |
| umah (umyah) | omah | rumah |
| lebih | luwih | lebih |
| nånå, sing ånå, hing ånå | ora ånå | tidak ada, tiada |
| sing paran-paran, hing paran-paran, madak paran-paran | ora åpå-åpå | tidak apa-apa, tidak mengapa |
| sing biså, hing biså | ora biså, mboten saged | tidak bisa |
| sing gunå, hing gunå | ora gunå, ora migunani | tidak berguna |
| sing kuat, hing kuat | ora kuwat | tidak kuat |
| durung | durung | belum |
| dudu | dudu, sanes | bukan |
| parêk | cêdhak, cêrak | dekat |
| golek, golet | golek | mencari |
| sulung, hulung, lung | dhisik, sik | dulu |
| mau, maukå, mukå | mau, wau | tadi |
| engko | mengko | nanti |
| mung, cumong | mung, amung, namung | hanya, cuma |
| kanggo | kanggo | untuk |
| munggah | munggah | naik |
| mudhun | mudhun | turun |
| jero, jeru | jero, jeru | dalam |
| njåbå | njåbå, njawi | luar |
| cethèk | cêthèk | dangkal |
| weruh, wuningå | weruh, uningå | tahu |
| sedhelå, sedhilut | sadhélå, sakêdhap | sebentar |
| sampek, taker | nganti, ngasi | sampai |
| åjå | åjå | jangan |
| sing, hing | ora, mboten | tidak |
| taping, naming | nanging, ananging | namun, tetapi |
| njuwut, ngampèt | njupuk | mengambil |
| paran, paen | åpå | apa |
| ånå paran | ånå åpå | ada apa |
| paran maning | åpå manèh | apalagi |
| sakat | wiwit, kawit | sejak, semenjak |
| bêngen | biyen | dahulu |
| kakang, kang | kakang, kangmas, kang, mas | kakak laki-laki, abang |
| mbok | mbakyu, mbak, yu | kakak perempuan |
| tuwek | tuwå | tua |
| apak | bapak, båpå, råmå | ayah |
| emak | ibu, mak, biyung, simbok | ibu |
| anang | embah lanang, éyang kakung, kaki | kakek |
| adon | embah wadon, éyang putri, nini | nenek |
| bacot (byacot) |
irung | hidung |
| bau (byau) |
pundhak | bahu |
| sikil | sikil | kaki |
| iki (ikai) |
iki, punikå, puniki | ini |
| iku (ikau) |
iku, kuwi, punikå, puniku | itu |
| ikå | ikå, kae, punikå | itu (jauh) |
| kéné, meréné | kéné, mréné | sini, ke sini |
| kånå, merånå | kånå, mrånå | sana, ke sana |
| melebu | mlebu | masuk |
| wetu, metu | wetu, metu | keluar |
| melaku (melakau) |
mlaku | berjalan |
| melayu (melayau) |
mlayu | berlari |
| perèi | prèi | libur |
| seperéné | sepréné | hingga saat ini |
| seperånå | seprånå | hingga saat itu |
| gerabah (geryabyah) | grabah | gerabah |
| cemepak | cumepak | tersedia |
| endi (êndai) | endi | mana |
| kêlêndi (kêlêndai) | kêpriyé, piyé | bagaimana |
| wayakêndi, kapan | kapan | kapan |
| apuwå | kenå ngåpå | kenapa, mengapa |
| såpå, håpå | såpå | siapa |
| pirå, sekendi(an) | pirå | berapa |
| påcå | sidå | jadi |
| cupar | sujånå, butarepan | cemburu |
| lumur | gelas | gelas |
| aju | banjur, lajêng | lalu, kemudian |
| menyang | lungå | pergi |
| njelasakên, nerangakên | nerangaké (ngoko), nerangakên (krama) | menjelaskan, menerangkan |
| ngomongakên | ngomongaké (ngoko), ngginemakên (krama) | membicarakan |
| nyebarakên | nyebaraké (ngoko), nyebarakên (krama) | menyebarkan |
| nggeningakên | ngêjaraké, ngumbaraké, ngêbènaké | membiarkan |
| nggunakakên | nggunakaké (ngoko), ngginakakên (krama) | menggunakan |
| nganakakên | nganakaké (ngoko), ng(a)wontênakên (krama) | mengadakan |
| ngêrungokakên | ngrungokaké (ngoko), mirêngakên (krama) | mendengarkan |
| mêlêcirakên | ngluncuraké | meluncurkan |
| picis | dhuwit | uang |
| kêmêthak | umuk, kumaki, kuminter | sombong, sok tahu |
| deleng, dileng | deleng, delo(k), dulu | lihat |
| hang, kang | sing, kang | yang |
| magih | isih | masih |
| elom | ngelih, luwé | lapar |
| gedigi, digi (gedigai, kadi iki) |
mangkene, ngene | begini |
| gedigu, digu (gedigau, kadi iku) |
mangkono, ngono | begitu |
| makene (myakenè) |
kareben, ben, supåyå, amrih, murih | agar, supaya |
| muni | muni | berbunyi |
| mulih | mulih, bali | pulang |
| kecaruk | kêpêthuk, ketemu | bertemu |
| katon | katon | terlihat, tampak |
| lanang | lanang | laki-laki |
| wadon | wadon | perempuan |
| jêbeng, beng (jêbyeng, byeng) |
gêndhuk (ndhuk), dhènok (nok) | sebutan untuk anak perempuan |
| thulik, lik | tholé (lé), ênggèr (ngger), kenang (nang) | sebutan untuk anak laki-laki |
| takon | takon | bertanya |
| talar, nalar | bantah, mbantah | bantah, membantah |
| ring, nong | ing | di |
| ring endi, nong endi | ing endi, ning endi | di mana |
| nyang | mênyang, nyang, mring | ke |
| tekå' | såkå | dari |
| kadhung, adhung, dhung | yèn, nèk | kalau |
| gok | ånådéné, yèn, bilìh | bahwa, kalau |
| kathik | nganggo | memakai, menggunakan |
| kåncå | kåncå | teman |
| ånå | ånå | ada |
| madhang (madhyang) |
mangan, madhang | makan |
| mêmêngan, mêngan | dolan, amêng-amêng | bermain |
| késuk | sésuk | besok |
| wérå | jêmbar, åmbå, bawérå | luas |
| saiki | saiki | sekarang |
| sabrang (sabryang) | télå rambat | ubi jalar |
| sawi (sawai) | télå pohung | ubi kayu |
| sawen, sayur | sawi | sawi |
| entèk | entèk, telas | habis |
| wis | wis, sampun | sudah |
| èdhèng (èdhyeng), alon | alon, rindhik | pelan, perlahan |
| mari | bar, rampung | selesai |
| nawi (nawai) |
mênåwå, mênawi | barangkali |
| jumbul | jumbul, mecungul | muncul |
| ambi | karo, kambi | dengan |
| masiyå, ambekenå | sênajan, sanadyan | walaupun |
| kêneng | kênå | mengenai |
| kari | nemen/temen, tenan, banget, kliwat | sangat, benar-benar, terlalu |
| kari alon | kliwat alon, alon banget | terlalu pelan, sangat pelan |
| kari sing kuat, sing kari kuat | ora kuwat banget, ora kuwat tenan, kliwat ora kuwat | sangat tidak kuat, benar-benar tidak kuat, terlalu tidak kuat |
| buru | lagi (men)tas, lagiyan, lagi waé | baru saja |
| bangur (byangur) | angur, luwung, mendhing | lebih baik |
| wêlas | tresnå | cinta |
| gubab (gubyab) | ngapusi | bohong |
| gêsah | kåndhå, ngomong, nggunêm, jagongan | berbicara, mengobrol |
| janggêt | kêlet | menempel |
| kêpus | têlês, kêbês | basah |
| laki/rabi | bojo, garwå | suami/istri |
| lakinisun/rabinisun | bojoku, garwaku | suamiku/istriku |
| ijèn (ijyen) | ijèn | sendiri, seorang diri |
| wurung | wurung | batal, tidak jadi |
| abang (abyang) | abang | merah |
| kelawu, belawu | klawu | abu-abu, kelabu |
| cêmêng | irêng, cêmêng | hitam |
| biru terong | wungu | ungu |
| kapuråntå | jambon | merah muda |
| sabrang êndhog | jinggå, oranye | jingga |
| getuh | buthêk | keruh |
| semångkå, belungking | semångkå | semangka |
| unyik, munyik, ngguyu | ngguyu | tertawa |
| uyab, muyab, guyon | guyon | bergurau |
| lor, elor | lor | utara |
| kulon | kulon | barat |
| wetan, etan | wetan | timur |
| kidul | kidul | selatan |
| anter | banter | keras, cepat |
| gancang (gyancang) | ndang, age, gelis | cepat |
| ndhuwur | ndhuwur, nginggil | atas |
| ngisor | isor, ngisor | bawah |
| dhuwur | dhuwur, inggil, luhur | tinggi |
| cendhèp | cendhèk, endhèk | rendah |
| dåwå | dåwå | panjang |
| enthek, menthek, cingkrek/cingkek, cendhek | cendhèk, cekak | pendek |
| jajang | pring | bambu |
| enggek, bengkek | akèh | banyak |
| ipet | saithik, sithik, saipêt, saimêt | sedikit |
| iwak | iwak | ikan |
| bajul | båyå, bajul | buaya |
| ulå | ulå | ular |
| banyak (byanyak) | banyak | angsa, soang |
| banyu (byanyu) | banyu | air |
| segårå | segårå, laut | laut |
| agep | ambegan | napas, bernapas |
| nguwèni, wèni | ngwèhi, mènèhi | memberi |
| såyå | såyå, sangsåyå, tansåyå | semakin, makin |
| eluh, iluh | êluh | air mata |
| endhas (endhyas), pathak | endhas (dianggap kasar), sirah, muståkå | kepala |
| cangkem | cangkem (kadang dianggap kasar), tutuk | mulut |
| lambé | lambé | bibir |
| gulu | gulu | leher |
| pakèl, kèlèk | kèlèk | ketiak |
| weteng | weteng | perut |
| geger | geger | punggung |
| kèmpol | kèmpol | betis |
| bangkik (byangkik) |
bangkèkan | pinggang |
| dhengkul | dhengkul | lutut |
| untu | untu | gigi |
| abet | solah tingkah | lagak, tingkah |
| råndhå | randhå | janda |
| pudhot | dhudhå | duda |
| lancing | jåkå | bujang, lajang |
| rengit | lemud | nyamuk |
| urip | urip | hidup |
| murub | murub | hidup, menyala |
| angkat, ngangkat (mulai, angkat) |
wiwit | mulai |
| marahi, nggarai | maraki, njalari, nyababaké, nggarani | menyebabkan |
| untab, mempeng (marah, rajin) |
nesu, muring, muntab | marah |
| nggåwå | nggåwå | membawa |
| galapan (gyalapan) |
balapan | lomba, balap |
| cengkal, wangkot | wangkod, wangkal | bandel, keras kepala |
| ngeloyong | nglangi | berenang |
| keloyong-loyong | kédanan, kesengsem | tergila-gila |
| sigunen | ceguken, segunen | cegukan |
| ambung, aras | ambung | cium |
| jumbleng | peteng dhedhet | gelap gulita |
| gosong, gempung | gosong | hangus |
| dalan, lurung (dyalan) | dalan | jalan |
| udan | udan | hujan |
| temebluk, gemeblug, cicir | tibå | jatuh |
| kaju, kajon | kagum, gumun | kagum, heran |
| getap | jirih | penakut |
| uman (umyan) | uman, kumanan | kebagian |
| reki | sindap | ketombe |
| selawasé | salawasé | selama-lamanya |
| beléthok | endhut/lendhut, waled, blethok | lumpur |
| lucu (lucau) |
lucu | lucu |
| lunyu (lunyau) |
lunyu | licin |
| liwat (liwyat) |
liwat | lewat |
| endane, using tah (endyané) |
ah gèk mångså | masa, masa iya? |
| parot | simpen | simpan |
| ladak (ladyak) |
umuk, ladak | sombong, angkuh |
| serngéngé | srengéngé | matahari |
| serwiwi (serwiwai) |
suwiwi, lar | sayap |
| ngawang | mabur, miber | terbang |
| jago (jyago) |
jago | ayam jantan |
| babon (byabon) |
babon | induk ayam, ayam betina |
| busek | busek | hapus, penghapus |
| åndhå | åndhå | tangga |
| woh | woh | buah |
| pelem, poh | pelem, poh | mangga |
| oyod, odod | oyod | akar |
| godhong | godhong | daun |
| abot | abot | berat |
| wanèn | wani | berani |
| wedèn | wedi | takut |
| dhoyong | dhoyong | condong |
Pengaruh bahasa Bali
[sunting | sunting sumber]Artikel ini perlu dikembangkan agar dapat memenuhi kriteria sebagai entri Wikipedia. Bantulah untuk mengembangkan artikel ini. Jika tidak dikembangkan, artikel ini akan dihapus. |
| Osing | Bahasa Bali | Jawa standar (Solo–Yogya) |
Bahasa Indonesia |
|---|---|---|---|
| using, sing, uhing, hing | tusing | ora, mboten | tidak |
| sawi | (ke)sela sawi | telå | singkong |
| bojog | bojog | kethek, munyùk | monyet |
Pengaruh bahasa Inggris
[sunting | sunting sumber]| Osing | Bahasa Inggris | Jawa standar (Solo–Yogya) |
Bahasa Indonesia |
|---|---|---|---|
| nagut | not good | ora apik, ora bêcik | tidak baik |
| kari | very | temen, banget | sangat |
| ngempos | pause | mandheg | berhenti |
Referensi
[sunting | sunting sumber]- 1 2 Darojatin, Elok (2020). "Pemertahanan Bahasa Using di Desa Serut Kecamatan Panti Kabupaten Jember (Kajian Sosiolinguistik)". Lingua: Jurnal Sastra, Bahasa, dan Pengajarannya. 16 (1). Semarang: Universitas Negeri Semarang. ISSN 2549-3183.
- 1 2 Hasbullah, Izur (2018). "Variasi Dialektal di Kabupaten Jember dan Banyuwangi Bagian Selatan". Jurnal Sapala. 5 (1). Surabaya: Universitas Negeri Surabaya. Diakses tanggal 26 Juli 2025.
- ↑ Bahasa Osing di Ethnologue (ed. ke-18, 2015)
- ↑ https://www.ethnologue.com/language/osi; diakses pada: 4 Januari 2019.
- ↑ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, ed. (2023). "Bahasa Osing". Glottolog 4.8. Jena, Jerman: Max Planck Institute for the Science of Human History. ; ;
- ↑ "Bahasa Osing". www.ethnologue.com (dalam bahasa Inggris). SIL Ethnologue.
- ↑ "Mataram vs Blambangan: Kisah Perang Yang Mengubah Peta Politik Jawa Timur". intisari.grid.id. Intisari. Diakses tanggal 26 Juli 2025.
- 1 2 "Projects > Javanese Dialectology > Osing Dialect". Jakarta Field Station. Diarsipkan dari asli tanggal 2011-05-14. Diakses tanggal 2011-05-14.
Bacaan lanjutan
[sunting | sunting sumber]- Wittke, Jonas (2019). Status Planning and Regional Identity: The Case of Osing in Banyuwangi, Indonesia (Ph.D. thesis). Rice University. hdl:1911/105415.
- Arps, Bernard (2010), "Terwujudnya bahasa Using di Banyuwangi dan peranan media elektronik di dalamnya (selayang pandang, 1970–2009)", dalam Mikihiro Moriyama; Manneke Budiman (ed.), Geliat Bahasa Selaras Zaman: Perubahan Bahasa-Bahasa di Indonesia Pasca-Orde Baru, hlm. 225–248, hdl:1887/15213
- Arps, Bernard (2009). "Osing Kids and the banners of Blambangan Ethnolinguistic identity and the regional past as ambient themes in an East Javanese town". Wacana, Journal of the Humanities of Indonesia. 11 (1): 1. doi:10.17510/wjhi.v11i1.142. Diarsipkan dari asli tanggal 2022-01-22. Diakses tanggal 2022-11-23.
Pranala luar
[sunting | sunting sumber]- (Inggris) Bahasa Osing di Ethnologue



