Lompat ke isi

Kewedanaan

Dari Wikipedia bahasa Indonesia, ensiklopedia bebas
(Dialihkan dari Kawedanan)
Patih dan wedana Jawa di Blora, tahun 1921.
Potret wedana Soemberkareng di Probolinggo, sekitar tahun 1860-1880.

Kewedanaan[1] (bahasa Jawa: kawedanan) atau distrik (bahasa Belanda: district) adalah wilayah administrasi kepemerintahan yang berada di bawah kabupaten dan di atas kecamatan. Bentuk wilayah ini berlaku pada masa Hindia Belanda, dan beberapa tahun setelah kemerdekaan Indonesia di beberapa provinsi misalnya di Jawa Barat, Jawa Tengah, dan Jawa Timur. Pemimpin suatu kewedanaan disebut wedana.

Pada tahun 1819, Pemerintah Hindia Belanda berdasarkan Staatsblad Nomor 16 Tahun 1819 membentuk 20 Residentie atau keresidenan di Pulau Jawa. Keresidenan ini ruang lingkupnya terbagi menjadi regentschap atau Kabupaten, yang kembali terbagi menjadi kewedanaan atau distrik, yang kemudian terbagi lagi menjadi asisten kewedanan atau onderdistrict (ini yang sekarang menjadi kecamatan). Di luar Jawa sendiri, pemerintahan terbagi menjadi tiga "gouvernement". Gouvernement van Sumatra, Gouvernement van Borneo en Onderhoorigheden, dan Gouvernement Grote Oost. Gouvernement ini terbagi menjadi residentie. Kawedanan bersama dengan keresidenan sudah dihapuskan melalui Peraturan Presiden Nomor 22 Tahun 1963 karena penyederhanaan tingkat pemerintahan daerah.

Berikut ini adalah daftar kawedanan di Pulau Jawa pada tahun 1936 beserta cakupan wilayahnya:[2][3][4] (Perlu dicatat bahwa nama kecamatan di tabel ini memakai nama kecamatan yang dipakai sekarang)

Peta kawedanan (1936)

[sunting | sunting sumber]
Peta kawedanan di Jawa Barat[2]
Peta kawedanan di Jawa Tengah[3]
Peta kawedanan di Jawa Timur[4]
Kabupaten (Regentschap) Kawedanan (District) Cakupan wilayah kecamatan
Serang Tjilegon Kota Cilegon (semua kecamatan), Bojonegara, Pulo Ampel
Serang Kota Serang (sebagian), Kramatwatu, Waringinkurung
Anjer Anyar, Cinangka, Mancak
Pontang Pontang, Tirtayasa, Tanara, Lebakwangi (sebagian), Carenang, Binuang
Tjiroeas Ciruas, Kragilan, Kibin, Cikande, Lebakwangi (sebagian)
Tjiomas Ciomas, Kota Serang (Walantaka), Gunungsari, Padarincang, Pabuaran, Baros
Pamarajan Pamarayan, Jawilan, Kopo, Bandung, Cikeusal, Kota Serang (Curug), Petir, Tunjung Teja
Lebak Rangkasbitoeng Rangkasbitung, Kalanganyar, Cibadak, Warunggunung, Cikulur, Maja, Curugbitung, Sajira
Leuwidamar Leuwidamar, Cimarga, Muncang, Sobang, Lebakgedong, Cipanas
Paroengkoedjang Cileles, Bojongmanik, Cirinten, Gunungkencana, Banjarsari
Tjilangkahan Malingping, Wanasalam, Cijaku, Cigemblong, Cihara, Panggarangan, Bayah, Cilograng, Cibeber
Pandeglang Pandeglang Pandeglang, Majasari, Karang Tanjung, Cadasari, Koroncong, Kaduhejo, Cimanuk, Banjar, Mekarjaya, Mandalawangi, Cipeucang
Menes Menes, Pulosari, Cisata, Saketi, Bojong, Picung, Sindangresmi, Angsana, Munjul
Tjaringin Labuan, Carita, Jiput, Cikedal, Pagelaran, Patia, Sukaresmi
Tjibalioeng Cibaliung, Cigeulis, Panimbang, Sobang, Cikeusik, Cibitung, Cimanggu, Sumur

Kawedanan Tjibaroesa (Cibarusah) di tabel ini nantinya mengalami perubahan batas wilayah yang signifikan. Wilayahnya akan mengalami pemekaran, bagian utara digabung dengan Kawedanan Cikarang sedangkan bagian selatan berubah menjadi Kawedanan Jonggol.

Kabupaten (Regentschap) Kawedanan (District) Cakupan wilayah kecamatan
Buitenzorg Buitenzorg Kota Bogor (semua kecamatan), Kemang, Parung, Ciseeng, Rancabungur, Dramaga, Ciomas, Tamansari, Sukaraja
Tjibinong Cibinong, Kota Depok (semua kecamatan), Bojonggede, Tajurhalang, Citeureup, Babakan Madang, Gunung Putri
Tjibaroesa
Tjiawi Ciawi, Cisarua, Megamendung, Caringin, Cigombong, Cijeruk
Leuwiliang Leuwiliang, Cibungbulang, Ciampea, Pamijahan, Rumpin, Leuwisadeng, Nanggung
Djasinga Jasinga, Tenjo, Parung Panjang, Cigudeg, Sukajaya
Soekaboemi Soekaboemi Kota Sukabumi (semua kecamatan), Kebonpedes, Cireunghas, Sukalarang, Sukaraja, Sukabumi, Kadudampit, Cisaat, Gunungguruh
Tjibadak Cibadak, Cicantayan, Nagrak, Caringin, Ciambar, Cikembar
Tjitjoeroeg Cicurug, Cidahu, Parungkuda, Bojonggenteng, Parakansalak, Kalapanunggal, Kabandungan
Palaboehan Palabuhanratu, Cikakak, Cisolok, Cikidang, Simpenan
Djampang-koelon Jampang Kulon, Cimanggu, Sukabumi, Kalibunder, Lengkong, Pabuaran, Waluran, Ciemas, Ciracap, Surade, Cibitung
Djampang-tengah Jampang Tengah, Purabaya, Nyalindung, Gegerbitung, Sagaranten, Curugkembar, Cidadap, Cidolog, Tegalbuleud
Tjiandjoer Tjiandjoer Cianjur, Cilaku, Warungkondang, Gekbrong, Cibeber,
Patjet Pacet, Cipanas, Cugenang, Cikalongkulon, Mande
Tjirandjang Ciranjang, Sukaluyu, Karangtengah, Haurwangi, Bojongpicung, Kab. Purwakarta (Maniis)
Soekanagara Sukanagara, Campaka, Campakamulya, Takokak, Kadupandak, Pagelaran, Pasirkuda, Tanggeung, Cijati
Sindangbarang Sindangbarang, Agrabinta, Leles, Cibinong, Cikadu, Naringgul, Cidaun

Keresidenan Priangan (Bandung dan sekitarnya)

[sunting | sunting sumber]
Kabupaten (Regentschap) Kawedanan (District) Cakupan wilayah kecamatan
Bandoeng Bandoeng
Tjimahi
Lembang
Oedjoengbroeng
Tjitjalengka Cicalengka, Rancaekek, Nagreg, Cikancung, Paseh, Ibun
Tjiparaj Ciparay, Majalaya, Solokanjeruk, Pacet, Kertasari
Bandjaran Banjaran, Cangkuang, Cimaung, Pangalengan, Pameungpeuk, Katapang, Arjasari, Baleendah
Soreang Soreang, Kutawaringin, Ciwidey, Pasirjambu, Rancabali
Tjikalong-wetan
Tjililin
Soemedang Soemedang Sumedang Utara, Sumedang Selatan, Ganeas, Cisarua, Cimalaka, Tanjungkerta, Tanjungmedar
Tandjoengsari Tanjungsari, Jatinangor, Sukasari, Cimanggung, Pamulihan, Rancakalong
Darmaradja Darmaraja, Cisitu, Situraja, Cibugel, Wado, Jatinunggal, Jatigede
Tjonggeang Conggeang, Paseh, Ujungjaya, Tomo, Buahdua, Surian
Garoet Garoet Garut Kota, Karangpawitan, Sucinaraja, Wanaraja, Pangatikan
Trogong Tarogong Kidul, Tarogong Kaler, Banyuresmi, Samarang, Pasirwangi
Leles Leles, Leuwigoong, Kadungora, Cibiuk, Balubur Limbangan, Selaawi
Tjibatoe Cibatu, Kersamanah, Malangbong, Sukawening, Karangtengah
Bajongbong Bayongbong, Sukaresmi, Cisurupan, Cigedug, Cilawu
Tjikadjang Cikajang, Banjarwangi, Cihurip, Singajaya, Peundeuy
Pameungpeuk Pameungpeuk, Cikelet, Cisompet, Cibalong
Boengboelang Bungbulang, Mekarmukti, Pakenjeng, Pamulihan, Caringin, Cisewu, Talegong
Tasikmalaja Tasikmalaja
Manondjaja
Singaparna Singaparna, Mangunreja, Sukarame, Tanjungjaya, Sukaraja, Cigalontang, Sariwangi, Leuwisari, Padakembang
Tjiawi Ciawi, Kadipaten, Pagerageung, Sukaresik, Jamanis, Rajapolah, Sukahening, Cisayong
Taradjoe Taraju, Puspahiang, Salawu, Sodonghilir, Bojonggambir
Karangnoenggal Karangnunggal, Cipatujah, Bantarkalong, Culamega, Bojongasih, Cibalong, Parungponteng
Tjikatomas Cikatomas, Pancatengah, Cikalong, Jatiwaras, Salopa
Bandjar
Pangandaran Kabupaten Pangandaran (Pangandaran, Sidamulih, Parigi, Kalipucang, Padaherang, Mangunjaya)
Tjidjoelang Kabupaten Pangandaran (Cijulang, Cimerak, Cigugur, Langkaplancar)
Tjiamis Tjiamis Ciamis, Cijeungjing, Baregbeg, Sadananya, Cikoneng, Sindangkasih, Ciamis
Kawali Kawali, Cipaku, Jatinagara, Lumbung, Panawangan
Pandjaloe Panjalu, Panumbangan, Cihaurbeuti, Sukamantri
Rantjah Rancah, Rajadesa, Sukadana, Cisaga, Tambaksari
Kabupaten (Regentschap) Kawedanan (District) Cakupan wilayah kecamatan
Cheribon Cheribon
Ploembon Plumbon, Depok, Plered, Weru, Sumber, Dukupuntang
Palimanan Palimanan, Klangenan, Jamblang, Gempol, Ciwaringin
Ardjawinangoen Arjawinangun, Susukan, Kaliwedi, Gegesik, Panguragan, Kapetakan, Suranenggala
Sindanglaoet Lemahabang, Mundu, Astanajapura, Susukan Lebak, Greged (sebagian), Sedong, Karangwareng, Karangsembung, Pangenan
Tjiledoeg Ciledug, Pabedilan, Losari, Gebang, Babakan, Pabuaran, Waled, Pasaleman
Indramajoe Indramajoe Indramayu, Balongan, Sindang, Pasekan, Cantigi, Arahan, Lohbener
Karangampel Karangampel, Juntinyuat, Krangkeng, Kedokan Bunder
Djatibarang Jatibarang, Sliyeg, Kertasemaya, Sukagumiwang, Tukdana, Bangodua, Widasari
Losarang Losarang, Lelea, Cikedung, Terisi
Kandanghaoer Kandanghaur, Gabuswetan, Bongas, Patrol, Sukra, Anjatan, Haurgeulis, Kroya, Gantar
Madjalengka Madjalengka Majalengka, Maja, Argapura, Cigasong, Kadipaten, Panyingkiran
Telaga Talaga, Banjaran, Cikijing, Cingambul, Bantarujeg, Malausma, Lemahsugih
Radjagaloeh Rajagaluh, Sindangwangi, Sukahaji, Sindang, Leuwimunding, Sumberjaya, Palasah (sebagian)
Djatiwangi Jatiwangi, Dawuan, Kasokandel, Palasah (sebagian), Ligung, Jatitujuh, Kertajati
Koeningan Koeningan Kuningan, Kramatmulya, Cigugur, Kadugede, Nusaherang, Darma, Ciniru, Hantara, Selajambe
Tjilimoes Cilimus, Jalaksana, Japara, Cigandamekar, Mandirancan, Pancalang, Pasawahan
Tjiawigebang Ciawigebang, Kalimanggis, Cidahu, Lebakwangi, Maleber, Garawangi, Sindangagung, Cipicung
Loerahgoeng Luragung, Cimahi, Cibeureum, Cibingbin, Karangkancana, Ciwaru, Cilebak, Subang
Kabupaten (Regentschap) Kawedanan (District) Cakupan wilayah kecamatan
Soerabaja Soerabaja Kota Surabaya (pesisir utara)
Djobokoeto Kota Surabaya (pesisir timur)
Goenoengkendeng
Grissee Kabupaten Gresik: Gresik, Kebomas, Manyar
Tjerme Kabupaten Gresik: Cerme, Duduksampeyan, Benjeng, Balongpanggang
Sidajoe Kabupaten Gresik: Sidayu, Dukun, Ujungpangkah, Panceng
Bawean Kabupaten Gresik: Sangkapura, Tambak
Sidoardjo Sidoardjo Sidoarjo, Buduran, Candi
Taman Taman, Waru, Gedangan, Sedati, Sukodono
Porong Porong, Jabon, Tanggulangin, Tulangan, Krembung
Krijan Krian, Wonoayu, Balongbendo, Tarik
Modjokerto Modjokerto
Modjosari Mojosari, Bangsal, Mojoanyar (sebagian), Dlanggu, Kutorejo, Pungging, Ngoro
Djaboeng Jatirejo, Gondang, Pacet, Trawas
Modjokasri Gedeg, Jetis, Kemlagi, Dawarblandong
Djombang Djombang Jombang, Perak, Bandarkedungmulyo, Diwek, Gudo, Tembelang, Megaluh
Modjoagoeng Mojoagung, Sumobito, Kesamben, Peterongan, Jogoroto
Ngoro Ngoro, Bareng, Mojowarno, Wonosalam
Ploso Ploso, Plandaan, Kabuh, Kudu, Ngusikan
Kabupaten (Regentschap) Kawedanan (District) Cakupan wilayah kecamatan
Madioen Madioen
Oeteran Geger, Dolopo, Kebonsari, Dagangan
Tjaroeban Mejayan, Saradan, Gemarang, Wonoasri, Pilangkenceng
Ngawi Ngawi Ngawi, Paron, Geneng, Gerih, Pitu
Gendingan Widodaren, Kedunggalar, Mantingan, Karanganyar
Ngrambe Ngrambe, Sine, Jogorogo, Kendal
Dero Bringin, Kasreman, Padas, Karangjati, Kwadungan, Pangkur
Magetan Magetan Magetan, Ngariboyo, Parang, Poncol, Plaosan, Sidorejo, Panekan
Maospati Maospati, Sukomoro, Karas, Karangrejo, Barat, Kartoharjo
Goranggareng Kawedanan, Bendo, Takeran, Nguntoronadi, Lambeyan
Ponorogo Ponorogo Ponorogo, Babadan, Siman, Jenangan, Ngebel, Pulung, Sooko, Pudak
Soemoroto Kauman, Sukorejo, Sampung, Badegan, Jambon
Djebeng Balong, Slahung, Bungkal, Ngrayun
Ardjowinangoen Sambit, Jetis, Mlarak, Sawoo
Patjitan Patjitan Pacitan, Kebonagung, Arjosari
Lorog Ngadirojo, Sudimoro, Tulakan
Tegalombo Tegalombo, Bandar, Nawangan
Poenoeng Punung, Donorojo, Pringkuku
Panggoel Kabupaten Trenggalek (Panggul, Dongko, Munjungan)
Kabupaten (Regentschap) Kawedanan (District) Cakupan wilayah kecamatan
Kediri Kediri
Papar Papar, Purwoasri, Kunjang, Plemahan, Kayen Kidul, Pagu
Pare Pare, Badas, Kandangan, Kepung, Puncu, Plosoklaten, Gurah
Ngadiloewih Ngadiluwih, Kras, Kandat, Ringinrejo, Wates, Ngancar
Ngandjoek Ngandjoek Nganjuk, Sukomoro, Bagor, Wilangan, Loceret, Berbek, Ngetos, Sawahan
Waroedjajeng Tanjunganom, Prambon, Pace
Kertosono Kertosono, Patianrowo, Baron, Ngronggot
Lengkong Lengkong, Jatikalen, Gondang, Rejoso, Ngluyu
Toeloengagoeng Toeloengagoeng Tulungagung, Boyolangu, Kedungwaru, Ngantru
Kalangbret Kauman, Gondang, Pagerwojo, Karangrejo, Sendang
Ngoenoet Ngunut, Rejotangan, Sumbergempol, Kalidawir, Pucanglaban
Tjampoerdarat Campurdarat, Tanggunggunung, Pakel, Bandung, Besuki
Trenggalek Kabupaten Trenggalek (Trenggalek, Pogalan, Durenan, Bendungan)
Karangan Kabupaten Trenggalek (Karangan, Suruh, Tugu, Pule)
Kampak Kabupaten Trenggalek (Kampak, Gandusari, Watulimo)
Blitar Blitar
Srengat Srengat, Wonodadi, Udanawu, Ponggok
Wlingi Wlingi, Gandusari, Talun, Selopuro, Doko, Kesamben, Selorejo
Lodojo Sutojayan, Kademangan, Bakung, Wonotirto, Panggungrejo, Binangun, Wates
Kabupaten (Regentschap) Kawedanan (District) Cakupan wilayah kecamatan
Malang Malang Kota Malang (semua kecamatan), Dau, Wagir
Poedjon Kota Batu (semua kecamatan), Pujon, Ngantang, Kasembon
Singosari Singosari, Lawang, Karangploso
Kepandjen Kepanjen, Sumberpucung, Kromengan, Ngajum, Wonosari, Pakisaji
Boeloelawang Bululawang, Gondanglegi, Pagelaran, Tajinan, Wajak
Toempang Tumpang, Pakis, Jabung, Poncokusumo
Pagak Pagak, Kalipare, Donomulyo, Bantur, Gedangan
Toeren Turen, Dampit, Sumbermanjing Wetan, Tirtoyudo, Ampelgading
Pasoeroean Pasoeroean Kota Pasuruan (semua kecamatan), Rejoso, Pohjentrek, Kraton, Kejayan
Bangil Bangil, Beji, Rembang
Pandakan Pandaan, Gempol, Prigen
Poerworedjo Purwosari, Purwodadi, Sukorejo, Wonorejo
Kebontjandi Gondang Wetan, Winongan, Pasrepan, Puspo, Tosari, Tutur
Grati Grati, Lekok, Nguling, Lumbang
Probolinggo Probolinggo Kota Probolinggo (sebagian), Bantaran, Leces, Tegalsiwalan (sebagian)
Tongas Kota Probolinggo (bagian barat), Tongas, Sumberasih, Wonomerto
Gending Gending, Dringu, Maron, Banyuanyar, Tegalsiwalan (sebagian)
Kraksaan Kraksaan, Pajarakan, Krejengan, Besuk
Paiton Paiton, Kotaanyar, Pakuniran
Gading Gading, Krucil, Tiris
Soekopoero Sukapura, Lumbang, Kuripan, Sumber
Loemadjang Loemadjang Lumajang, Tekung, Sukodono, Sumbersuko, Padang, Gucialit, Senduro, Pasrujambe
Pasirian Pasirian, Tempeh, Candipuro, Pronojiwo, Tempursari
Josowilangoen Yosowilangun, Kunir, Rowokangkung, Jatiroto
Klakah Klakah, Ranuyoso, Randuagung, Kedungjajang
Kabupaten (Regentschap) Kawedanan (District) Cakupan wilayah kecamatan
Bodjonegoro Bodjonegoro Bojonegoro, Kapas, Trucuk (sebagian), Balen, Dander, Sukosewu, Sugihwaras, Temayang
Baoereno Baureno, Kanor, Sumberejo, Kepohbaru, Kedungadem
Ngoempak Kalitidu, Malo, Trucuk (sebagian), Gayam, Ngasem, Bubulan, Gondang
Padangan Padangan, Purwosari, Kasiman, Kedewan
Tambakredjo Tambakrejo, Ngraho, Margomulyo, Ngambon, Sekar
Toeban Toeban Tuban, Merakurak, Semanding, Palang
Rengel Rengel, Soko, Grabagan, Plumpang, Widang
Bantjar Bancar, Tambakboyo, Kerek, Jenu
Singgahan Singgahan, Senori, Montong, Parengan
Djatirogo Jatirogo, Bangilan, Kenduruan
Lamongan Lamongan Lamongan, Deket, Turi, Sarirejo, Tikung, Kembangbahu
Soekodadi Sukodadi, Pucuk, Sekaran, Maduran, Karanggeneng
Karangbinangoen Karangbinangun, Glagah, Kalitengah
Babad Babat, Sugio, Kedungpring, Modo
Ngimbang Ngimbang, Sambeng, Mantup, Bluluk, Sukorame
Patjiran Paciran, Brondong, Solokuro, Laren

Referensi

[sunting | sunting sumber]
  1. (Indonesia) Arti kata kewedanaan dalam situs web Kamus Besar Bahasa Indonesia oleh Badan Pengembangan dan Pembinaan Bahasa, Kementerian Pendidikan, Kebudayaan, Riset, dan Teknologi Republik Indonesia.
  2. 1 2 "Administratieve indeling van Java en Madoera - sheet 1". Leiden University Libraries. Batavia: Topografische dienst in Nederlandsch-Indië. 1936.
  3. 1 2 "Administratieve indeling van Java en Madoera - sheet 2". Leiden University Libraries. Batavia: Topografische dienst in Nederlandsch-Indië. 1936.
  4. 1 2 "Administratieve indeling van Java en Madoera - sheet 3". Leiden University Libraries. Batavia: Topografische dienst in Nederlandsch-Indië. 1936.

Lihat pula

[sunting | sunting sumber]