Bahasa Kedayan

Dari Wikipedia bahasa Indonesia, ensiklopedia bebas
Loncat ke navigasi Loncat ke pencarian
Bahasa Melayu Kedayan
Dituturkan diBrunei, Malaysia Timur
WilayahWilayah Persekutuan Labuan, Sabah, Sarawak (Malaysia), Brunei
Penutur bahasa
100.000  (tidak tercantum tanggal)
Jawi
Kode bahasa
ISO 639-1-
ISO 639-2-
ISO 639-3Salah satu:
kxd – bahasa Melayu Brunei[1]
kxd-ked – bahasa Kedayan[2]


Bahasa Kedayan (kxd-ked)[3] adalah dialek Bahasa Melayu Brunei yang dituturkan oleh suku Kedayan yang berasal dari sungai Kedayan di Brunei dan juga di dituturkan di Miri (Sarawak), Sipitang, (Sabah) dan Wilayah Persekutuan Labuan, Malaysia Timur. Suku Kedayan berbeda dengan suku Melayu Brunei. Kedua suku termasuk 7 suku asli Brunei.

Sebutan vokal[sunting | sunting sumber]

Sama dengan Bahasa Melayu Brunei standar mempunyai pertukaran bunyi vokal daripada Bahasa Melayu Baku. Antara lain ialah bunyi /e/ akan berganti menjadi bunyi /a/. Perbedaannya dengan bahasa Melayu Brunei standar, pada bahasa Kedayan kehilangan huruf "R". Contoh dapat dilihat di bawah:

Bahasa Melayu Brunei Standar Bahasa Melayu Kedayan
Basar Basaa
Karas Ka'as
Baras Ba'as

Vokal 'o' berganti menjadi 'u' seperti perkataan di bawah:

Bahasa Melayu Standar Bahasa Melayu Kedayan
Boleh Bulih
Tolong Tulung
Kotak Kutak

Bahasa Kedayan merupakan satu kelainan bahasa Melayu. Abjad bahasa Kedaya hanya terdiri daripada 18 huruf, seperti berikut:

  • 3 vokal, iaitu a, i, dan u;
  • 15 konsonan, iaitu b, c, d, g, h, j, k, l, m, n, p, s, t, w, dan y.

Kecuali dipengaruhi oleh bahasa Melayu yang dipelajari oleh orang-orang Kedayan sebagai lingua franca, vokal o dan e hampir tidak wujud dalam perbendaharaan kata bahasa Kedayan. Umpamanya:

  • besar = basaa
  • otak = utak
  • kota = kuta.

Vokal o hanya wujud sebagai gandingan kepada konsonan r, umpamanya taloo untuk 'telur', dengan o berfungsi sebagai konsonan gantian. Konsonan bahasa Melayu yang ditinggalkan oleh bahasa Kedayan ialah f, q, r, v, z ( x tidak wujud dalam abjad bahasa Melayu). Bagaimanapun, ketinggalan konsonan r merupakan satu huruf paling nyata. Bergantung kepada bunyi dan gandingan huruf, perkataan bahasa Kedayan akan berbunyi seperti berikut:

  • r = aa; umpamanya besar = basaa
  • r = ii; pandir = pandii
  • r = oo atau r = uu; telur = taloo atau taluu
  • r = ing
  • air = aing.

Kecuali ketika mengikut dasar sistem ejaan bahasa Melayu yang menetapkan bahawa semua perkataan pinzaman perlu sedapat-dapatnya mengekalkan bunyinya, bahasa Kedayan hanya menggunakan 18 huruf yang tersebut.[4]

Kamus Bahasa Kedayan (kxd-ked)[5][sunting | sunting sumber]

  • kadiaku : saya,aku
  • kadika'ou: engkau
  • biskita : anda
  • bisdurang: mereka
  • paradian : saudara-mara
  • nada : tiada
  • inda : tidak
  • auwoo : ya
  • bah : lah,ok (selalu diletakkan di ujung kata untuk melengkapkan kata tersebut)
  • indung : ibubapa, induk
  • bedudun : berziarah, bekunjung
  • coiek : mangkuk,bekas utk makan.
  • buyuk : tipu, kelentong
  • palui : bodoh

Kekerabatan bahasa Kedayan dengan bahasa Dayak Kendayan[sunting | sunting sumber]

Bahasa Indonesia Bahasa Melayu Brunei Bahasa Kedayan Bahasa Dayak Kendayan
Hantar Antat[6] Antat Antat

Perbandingan antara bahasa Kadayan dan bahasa Banjar[sunting | sunting sumber]

Kadayan (kxd-ked) Banjar (bjn) Indonesia (id)
supan supan malu
tihang tihang tiang
kuyuk kuyuk (dialek) anjing
abis habis habis
abung rabung rebung
aie ari hari
kutu'(r) rigat[7] kotor
lauk iwag[8] ikan
ba-tanya ba-takun[9] ber-tanya
ba-kamih ba-kamih kencing
aing banyu[10] (Dayak Banjar: ayying) air
ikung buntut[10] (Dayak Banjar: ikung) ekor
alum balum belum
ambut rambut rambut
ampat ampat empat
anam anam enam
antai rantai rantai
antaiee hintadi tadi
baas baras beras
babat babat ikatan
ba-dusta ba-dusta ber-bohong
bahia bahira berak
baie babi babi
ba-kamih ba-kamih kencing
ba-kayuh ba-kayuh mendayung
ba-padah ba-padah memberitahu
basaa basar besar
ba-tian ba-tian-an hamil
batis batis betis/kaki
bahari bahari zaman dahulu
bigi bigi biji
bini bini isteri
bini-bini bini-bini/bibinian perempuan
butuh butuh zakar
caik carik koyak
ca'amin caramin cermin
du'ung jorong/kinday rumah padi
ga'agitan garigitan geram
haimau harimau harimau
haing haring bau busuk
hancing Hancing pesing
hatap hatap atap
haum arum harum
hayam hayam ayam
ja'anih jaranih jernih
jaie jari jari
jubo jubur anus
ka'abahan karabahan tertimpa
kalatmata mata kalat mengantuk
kantut kantut kentut
kapuhunan kapuhunan kempunan
kasaungan kasarungan kerasukan
kubit kibit cubit
labat labat lebat
makan makan makan
mantuha mintuha mentua
mengelimut bamamay mengumpat
mauk mauk mabuk
muha muha muka
paluh paluh peluh
palaminan palaminan pelamin-an
paut parut perut
piak pirak perak
pingsil pingsil pensil
papilis papilis lisplank penutup cucuran atap
tatak tatak potong
tatawa tatawa tertawa
tawaa tawar menawar
tangkuyung katuyung siput air
titik titik tetes
tikaa tikar tikar
tuha tuha tua
tibadak tiwadak cempedak
utak utak otak
umah rumah rumah
ulaa ular ular
uching kucing kucing
uang halus urang halus bunian
tunjuk tunjuk telunjuk
tundun burit-tundun tengkuk
mandaring tian mandaring hamil anak sulung
bangkatan bakantan bekantan
tuhut lintuhut/tu'ut lutut
tudung dulang tatudung tudung saji
tuntum tuntum minum air dari botol
tulak tulak berangkat
tulah katulahan ketulahan
tukup tukup tutup
tinggalam tinggalam tenggelam
tapalicuk tapalicuk terseliuh (pada kaki)
ta-jajak ta-jajak ter-injak
tajau tajau tempayan
taima tarima terima
tahu tahu kenal
taguk taguk telan
tacangang tacangang heran
tambing tabing tebing
tabuni tambuni tembuni
taajun tajun[11] terjun
taabang tarabang terbang
tabalik tabalik sungsang
saung saung sabung
picik picik tekan
pajah pajah padam
pacaa pacar inai
nyanyat nyanyat ketagihan
nyaman nyaman enak/nikmat
mun mun kalau
lapik lapik alas
lakatan lakatan pulut/ketan
kulat kulat cendawan
katam katam menuai padi
katam katam ketam kayu
katam katam kepiting
kasadakan kasadakan tersedak
kataan kataraan tempat ayam bertelur
kanyang kanyang kenyang
kalimpanan kalimpanan kelilipan
kalantit kalantit kelentit
kajang kajang atap daun nipah
kacaw kacaw aduk
kabaliangan kabuliangan mengejutkan
handayang handayang pelepah
jajak jajak jejak/injak
halilipan halilipan lipan
bumbunan bumbunan ubun-ubun
amun amun kalau
asa asa rasa
bakul bakul raga
dangani dangani temani
na'aka naraka neraka
mutia'a mutiara mutiara
ngiuu nyiru nyiru
paahu parahu perahu
bang bang adzan
ambun ambun embun
kataguaan kataguran kena sampuk makhluk halus
kukut kukut garu
kulianga kararangga/katikih kerangga/semut rangrang
kuliat-kuliat manguliat menguliat
kuita kurita kereta
habaa habar berita
datu nini nini datu nenek moyang
gu'uh guruh guruh
kasaa kasar kasar
cahaie cari cari

Perbandiangan antara bahasa Kadayan, Kutai, dan Indonesia[sunting | sunting sumber]

Kadayan Kutai Indonesia
gubang gubang sampan
karasik karasik pasir
buyah buyah buih
bebaya bebaya bersama
hambat hambet pagi

Perbandiangan antara bahasa Kadayan, Jawa, dan Indonesia[sunting | sunting sumber]

Kadayan Jawa Indonesia
jalama jalma[12] manusia
wang susuk susuk uang kembalian


Referensi[sunting | sunting sumber]

  1. ^ http://multitree.org/codes/kxd
  2. ^ http://multitree.org/codes/kxd-ked
  3. ^ http://multitree.org/codes/kxd-ked
  4. ^ Laman web Kadayan WikiApakian
  5. ^ http://multitree.org/codes/kxd-ked
  6. ^ http://melayuonline.com/ind/dictionary/detail/12/A/140
  7. ^ dipinjam dari bahasa Jawa baru (reget)
  8. ^ dipinjam dari bahasa Jawa baru (iwa')
  9. ^ dipinjam dari bahasa Jawa baru (takon)
  10. ^ a b dipinjam dari bahasa Jawa baru
  11. ^ Kosakata tajun (= terjun) bukan tarajun adalah pengeculian/tidak konsisten dalam bahasa Banjar, bandingkan dengan tarabang (= terbang) menjadi taabang dalam bahasa Kadayan.
  12. ^ (Inggris) Roger Blench, Matthew Spriggs, Archaeology and language, Volume 35, Routledge, 1999, ISBN 0-415-11786-0, 9780415117869

Pranala luar[sunting | sunting sumber]